ASISAKAPABA: "BLIP"

ASISAKAPABA?

ni Jose F. Lacaba

Unang nalathala sa lingguhang tabloid 

na Star! sa Pilipino, Mayo 23-30, 1984

BLIP!

Tapos na ang eleksiyon. Habang sinusulat ito, nangunguna ang UNIDO sa Metro Manila

Ewan ko lang kung ano ang mangyayari mula ngayon hanggang sa araw na lumabas ang kolum na ito.

***

Ang mga oposisyonistang pro-partisipasyon ay nahati-hati sa iba’t ibang partido pulitikal.

Ang mga oposisyonistang pro-boykot naman ay nahati-hati sa iba’t ibang salin at anyong pautos ng salitang boycott.

Sa mga martsang ginanap sa iba’t ibang lugar ng Kamaynilaan noong bisperas ng eleksiyon, ang naririnig na sigaw mula sa mga nagmamartsa ay: “Boykotin!”

Sa mga poster namang idinidikit nila sa mga pader, ang nakasulat ay: “Iboykot!”

Pagdating sa Luneta ng mga nagmartsa, ang narinig nila mula sa isang tagapagsalita ay ang pormang hango sa Espanyol: “Iboykoteo!

***

Sabi ng isang nagmamartsang Tagalista: “Pabor ako sa boykotin.”

Sagot naman ng isa pang nagmamartsang Tagalista: “Baka naman ang kaso ng boykot at kapareho ng kaso ng sulat. Puwedeng isulat, puwedeng sulatin.”

Tinatawagan ang Surian ng Wikang Pambansa!

***

Ang salin naman ng mga sensor sa salitang boycott ay “Blip!”

Nang ipalabas sa telebisyon ang replay ng programang Two for the Road tungkol sa mga pari’t madreng nakikisangkot sa mga usaping sosyopulitikal, iniutos ng mga sensor na alisin ang lahat ng banggit sa salitang boycott.

Kaya, ganito ang lumabas na sinabi ng isang alagad ng Simbahan:

“Blip is the moral option open to the people.”

***

Bukod sa pagpalit ng blip para sa salitang boycott, naglabas din ang programa ng nakasulat na patalastas tuwing may parteng na-blip: “This portion has been censored by the Board of Review.”

Galit na galit daw si Maria Kalaw Katigbak [ang tagapangulo noon ng Board of Review for Motion Pictures and Television, ang dating Board of Censors] sa nangyari. Ipinatawag niya si Maria Montelibano, direktor ng programa, at pinagsabihan ang kanyang tukayo. Bakit daw inilalagay ni Maria M. si Maria K.K. sa kahihiyan?

Ang hirap talagang intindihin ang mga sensor natin. Kung hindi mo susundin, magagalit. Sundin mo naman, magagalit din.

ASISAKAPABA: "TANIKALA"

Mayo 14-21, 1984

ASISAKAPABA?

Ni Jose F. Lacaba

TANIKALA

“Ang mga plebisito,” pahayag ni John Zigdis, isang dating minister ng Gresya, “ay may kahulugan para sa bayang malaya, subalit para sa bayang bihag, ang mga plebisito ay isang insulto. Ito’y isang pagtatangkang himukin ang taong-bayan na tumulong sa pagkakabit ng kanilang mga tanikala.”

***

Sa programang pantelebisyon na Two for the Road, noong Marso 12, ipinahayag ni Minister Ricardo Puno:

“Ang partisipasyon sa eleksiyon ay naghahangad ng reporma sa loob ng sistema. Ang boykot ay naghahangad na baguhin ang sistema.”

Gusto sanang itawag na isang manonood ng telebisyon ang tanong niyang ito:

“Kung ang sistema naman ay diktadura, gugustuhin mo pa ba ng reporma sa loob nito? O gugustuhin mo bang palitan ito ng isang sistemang demokratiko?”

***

Isang dating miyembro ng Kabataang Barangay na kilala ko ang nagtapat sa akin. Isang libong piso raw ang alok sa kanya para maging poll watcher. Ang nag-alok ay isang opisyal ng barangay.

Magkano naman kaya ang pabuya sa mga tagalutong-makaw?

***

Apat na kabataang lumahok sa Lakbayan at nagtaguyod ng boykot ang kinidnap ng mga di-kilalang berdugo, pinahirapan, pinatay, pinagpira-piraso ang katawan, saka ibinaon sa mababaw na hukay.

Malinaw na peligroso ang magpursigi sa boykot. Sana’y huwag nang magdadakdak ang ilang kandidato diyan na ang pagboboykot ay karuwagan. Insulto ito sa mga Lakbayaning nagbuwis ng buhay.

***

“Tuwing eleksiyon,” sabi ng isang kainuman ko, “binibigyan tayo ng pagkakataong pumili kung sino-sinong kinatawan ng oligarkiya ang aapi’t magsasamantala sa atin.”

***

“Hindi ako makapaniwalang ang Paano Ba ang Magmahal? ay sinulat nina Pete Lacaba at Marra PL. Lanot,” puna ng katotong George Vail Kabristante sa rebyu niyang lumabas sa Babae (Abril 1984).

Kami rin, George, ay hindi makapaniwala.

***

“Puwede nilang idahilan na maraming binago sa orihinal na screenplay nila,” sabi naman ni Mario E. Bautista sa kanyang rebyu sa Movie Flash (Abril 12, 1984).

Mahusay kang manghula, Mario.

***

Noong hindi pa ipinalalabas ang Paano Ba ang Magmahal?, sumulat ako sa prodyuser at hiniling kong isama sa credits ang iba pang manunulat at direktor na nakisawsaw sa istorya’t script. Wika ko’y makatarungan lamang na bigyan sila ng credit bilang co-writer o kaya’y bilang may-akda ng “additional scenes and dialogue.”

Matapos naming mapanood ni Marra ang pelikula, nakita naming kami pala ang dapat bigyan ng credit para sa “additional scenes and dialogue.”

O baka mas angkop ang ganito: “Names of characters and a few lines of dialogue by Jose F. Lacaba and Marra PL. Lanot.”

***

Naulinigan sa isang eskuwelahan sa Pasig, mula sa isang batang mga tatlo o apat na taong gulang: “Ang Mama ko, mayaman. Kaya lang, iniwan siya ng Papa ko. Sabi nga niya, baka ipamigay na lang niya ako.”

ASISAKAPABA: "MAYO UNO"

ETO ANG PANGALAWANG LABAS NG "ASISAKAPABA."

Mayo 7, 1984

ASISAKAPABA?

Ni Jose F. Lacaba

MAYO UNO

Bakit Mayo Uno ang Araw ng Paggawa?

Sa Europa noong Edad Medya, ang unang araw ng Mayo ay araw ng mga ritwal at pagdiriwang na naglalayong mapasagana ang ani. Ito’y pista ng mga magbubukid, bagamat sa kalaunan ay nalimot ang orihinal na kahulugan ng pista, at ang May Day o Araw ng Mayo ay naging parang Mardi Gras na lamang, isang araw ng kasayahan at pagpapakawala sa mga inhibisyong seksuwal.

May nagsasabing dito mauugat ang pista opisyal na Araw ng Paggawa, pero maaaring ang ganitong palagay ay haka-haka lamang. Ang tiyak na datos ay ito: noong 1889, sa unang kongreso sa Paris ng Ikalawang Sosyalistang Internasyonal, ang Mayo Uno ay piniling maging Araw ng Paggawa.

Hindi opisyal ang aksiyong ito. Walang posisyon sa gobyerno ng anumang bansa ang mga miyembro ng Ikalawang Sosyalistang Internasyonal. Sapilitang iginiit ng mga manggagawa sa iba’t ibang bansa ang kanilang karapatang magkaroon ng isang araw ng pahinga, isang araw ng pagpapahalaga sa manggagawa. Maraming naganap na madugong sagupaan ng mga pulis at manggagawa bago naging pista opisyal ang Mayo Uno sa maraming bansa.

Gayunman, bagamat ang Mayo Uno ay isang internasyonal na pista opisyal, may mga bansang nagdiriwang ng kanilang Araw ng Paggawa sa ibang petsa. Sa Gran Bretanya, ang Araw ng Paggawa ay ang unang Linggo pagkaraan ng Mayo Uno; sa Estados Unidos at sa Canada, ang unang Lunes ng Setyembre; sa Hapon, Nobyembre 23; sa New Zealand, Oktubre 22; sa Espanya, Hulyo 18.

***

Maraming manggagawa sa buong daigdig ang nagbuwis ng buhay para maitatag ang Mayo Uno bilang Araw ng Paggawa at bilang pista opisyal.

Dito sa Pilipinas, marami na ring manggagawa ang nagbuwis ng buhay para sa kalayaan, demokrasya at mga karapatang pangmanggagawa. Ilan sa pinakakilala ang sumusunod.

—Liza Balando, 22, cap seamer sa Rossini’s Knitwear (Caloocan), binaril sa isang demonstrasyon sa harap ng Kongreso moong Mayo 1, 1971.

—Virgilio Hebron, 19, manggagawa ng kutsara’t tinidor sa Metallide Industries (Sucat, Paranaque), binaril habang tumutugtog ng gitara sa piket sa harap ng pabrika noong Abril 26, 1981.

—Felipe Caracas at Antonio de Guzman, mga welgistang manggagawa ng Foamtex Industries (Valenzuela, Metro Manila), binaril ng mga pulis nang magkagulo sa welga sa harap ng pabrika nitong nakaraang Abril 6.

Bagamat hindi namatay sa isang marahas na insidente, masasabing si Felixberto Olalia, dating tagapangulo ng Kilusang Mayo Uno, ay biktima rin ng opisyal na karahasan. Mahigit 80 anyos na si Ka Bert nang hulihin siya noong 1982. Gayong maysakit, pinatulog siya sa malamig na sementeo sa loob ng bilangguan. Humina nang husto ang kanyang katawan, at namatay siya ilang araw lamang matapos siyang palayain noong isang taon.

***

Habang lumalakas ang kilusang manggagawa at dumarami ang mga welga, piket at iba pang aksiyong masa, napagtutuunan ng pansin ng mga alagad ng sining ang kalagayan ng uring manggagawa.

Ngayong taong ito, halimbawa, tatlong pelikulang tapos na o kasalukuyang tinatapos ang pumapaksa sa buhay at pakikibaka ng manggagawa: Kapit sa Patalim ni Lino Brocka, Sister Stella L. ni Mike de Leon at Bangkang Papel sa Dagat ng Apoy ni Edgar Reyes.

ASISAKAPABA: "NAGPUPUGAY"

May nagbabasa pa kaya ng blog ngayong panahon ng Facebook, Instagram at Twitter? 

Mahigit isang taon na ang lumipas mula nang magpost ako sa sa blog kong ito, pero wala namang namamansin. Ang huling blog post kong iyan ay isang labas ng "ASISAKAPABA?," dati kong kolum na ang pamagat ay nangangahulugang "ano, sino, saan, kailan, paano bakit," katumbas ng "five W's and one H," o "who, what, where, when, why, and how," na siyang mga katanungan para sa pagbubuo ng impormasyon sa peryodismo.

Sa ano't anuman, naisipan kong i-post sa blog na ito ang iba pang kolum sa "ASISAKAPABA," na lumabas sa loob lamang ng ilang buwan sa lingguhang babasahing STAR! Sa Pilipino, ang ninuno ng diyaryong Pilipino Star Ngayon.

Eto ang unang labas ng "ASISAKAPABA."

Abril 25-Mayo 1, 1984
ASISAKAPABA?
Ni Jose F. Lacaba

NAGPUPUGAY

Hawak mo ang isang bagong babasahin, tinutunghayan mo ang isang bagong kolum.

Itatanong mo: Ano bang klaseng pamagat iyan? Anong lengguwahe iyan?

Sa Ingles, sinasabing ang tungkulin ng peryodismo ay alamin ang five Ws and one H: what, who, where, when, why at how.

Ang ASISAKAPABA ay inimbento kong katumbas ng five Ws and one H. Ang ibig sabihin nito’y ano, sino, saan, kailan, paano at bakit.

Ito ang mga katanungang sasagutin sa tuwi-tuwina ng kolum na ito.

Para madaling tandaan, maaaring bigkasin ang code word na ito sa anyong patanong: A, Sisa ka pa ba?

***

Isang manunulat ng Matandang Gresya o Matandang Roma, na hindi ko na matandaan kung sino, ang maysabi nito: “Ako’y tao, at hindi banyaga sa akin ang aumang likas sa tao.”

Ganyan din, humigit-kumulang, ang gusto kong itaguyod na pananaw sa kolum na ito. Anumang pinagkakaabalahan o pinag-iinteresan ng tao—at ng Pilipino ng ating panahon—ay papaksain at dadalirutin dito.

***

Sinasabi ring ang tungkulin ng peryodista ay bigyang-ginhawa ang nagdurusa at parusahan ang namumuhay ng maginhawa—comfort the afflicted and afflict the comfortable.

Bibigyan din natin ng karampatang pansin ang kasabihang iyan.

***

Abril ang unang labas ng ating bagong pahayagan.

Abril ang pinakamalupit na buwan para sa mga katulad kong freelance writer. Abril kasi ang buwan ng pagpa-file ng income tax returns ng mga walang regular na kita.

Mahirap din naman ang buhay ng freelance writer. May panahong malaki-laki ang kayod mo; may panahon namang isang-kahig-isang tuka.

Sa panahong tumitipak ka, tatagain ka nang husto sa buwis. Diyes porsiyento ang agad na inaawas sa kita mo bago mo pa man matanggap. Pero hindi pa kontento ang BIR sa ganyang withholding tax. Pag nalagay ka sa mataas-taas na bracket, magbabayad ka pa rin ng dagdag na buwis pagdating ng araw ng bayaran. Hindi tuloy magawang magtabi ng bahagi ng kita mo para sa panahon ng tagtuyot.

Sa panahon namang walang-wala ka, hindi ka naman tatanggap ng anumang sustento.

Ang siste pa nito, ikaw na ang kinakaltasan ng withholding tax, ikaw pa ang magpapakahirap na pumunta sa opisinang kumaltas para makuha ang iyong withholding tax certificate. 

***

“Mas gusto ko sanang bumoto kaysa magboykot,” sabi ng isang kilala kong oposisyonistang guro, “pero hindi ako boboto sa darating na eleksiyon. Bilib ako sa ilang taong may prinsipyo at matibay ang paninindigan, mga taong hindi balimbing o sunud-sunuran lang sa agos. Kaso, hindi naman kandidato. Ang nakikita kong kandidato ng oposisyon ay mga pinagpilian ng KBL [Kilusang Bagong Lipunan], mga naging oposisyonista lamang dahil hindi sila napasama  sa listahan ng mga opisyal ng kandidato ng KBL.”

***

Nang minsang makita ko ang kartunistang si Boy Togonon, nakasuot siya ng T-shirt na kulay dilaw at sa harapan ay may X na pula. Pero sa halip na BOYCOTT, ang nakasulat sa ilalim ng X ay ang palayaw niya: BOYTOGS.