Wednesday, August 23, 2017

BATUBATO SA LANGIT: INTRO

BATUBATO SA LANGIT
(Ang Tamaan, Huwag Magalit)


Back in early 1982, if memory serves, I wrote the lyrics of a set of songs for a film musical that director Mike de Leon, composer/musical director Ding Achacoso, and I were planning to do that year. That was the time a group of artists and journalists set up the Free the Artist, Free the Media Movement, which would give birth the following year to the Concerned Artists of the Philippines.

The musical, which we referred to as a "Brechtian zarzuela" or as a "sarsuwelang pampelikula," was about the role of artists in a time like martial law. But since Marcos's martial law was still in effect, Mike and I agreed to set the musical in the Second World War, during the time of the Japanese Occupation. During the martial-law period, people in the countryside referred to the Marcos-era military as Hapon, but we were hoping that the film censors wouldn't notice.

Also, the song that opened and closed the zarzuela had a final verse that alluded to the imeldific "true, good, and beautiful" mantra: "Awitin mo ang totoo, / sagad-buto, tagos-apdo. / Ang totoo ay mabuti / kahit mapanganib sa iyo. / Ang totoo ay maganda / Kahit pangit sa reyna." Again, we were hoping that the censors wouldn't notice.

The Brechtian zarzuela, which originally carried the title Sangandaan, never got made, and Mike and I instead used the title Sangandaan for another film project—which was eventually retitled Sister Stella L., because a friend of ours felt that the title Sangandaan didn't have "L" (in other words, walang libog). Sister Stella L. was released in 1984, and it used one of the songs originally written for the Brechtian zarzuela, "Aling Pag-ibig Pa," along with a new theme song titled (what else?) "Sangandaan." Both songs were set to music by Ding Achacoso.

In 1991, five years after the EDSA revolution, the lyrics of the songs I had written for the Brechtian zarzuela came out in a section of my poetry collection Sa Panahon ng Ligalig: Tula, Awit, Halaw (Anvil Publishing). The section was titled "Batubato sa Langit: Mga Titik para sa Isang Sarsuwelang Binalak sa Panahon ng Diktadura."

That same year, I managed to finish the first draft of a sequence treatment (something like a screenplay outline) of the Brechtian zarzuela, which I had retitled Batubato sa Langit. The following year, I wrote a second draft of the sequence treatment. The full screenplay, however, never got written.

More than a decade later, Ding Achacoso brought up the idea of turning the sarsuwelang pampelikula into a stage musical, and he set to music two more of the songs from Batubato sa Langit. He even recorded the songs, with his daughter Anne Isabel Marie as vocalist. Ding and I felt the stage musical could already be set in the Marcos martial law era. But I never got to start on the stage play.

Since the 45th anniversary of the declaration of Marcos martial law is coming soon (September 21, 2017), I’ve decided to post my second draft of the sequence treatment of Batubato sa Langit on this long-neglected blog.

Friday, February 3, 2017

BANGUNGOT

 
Kung hindi ako nagkakamali, unang nalathala ng tulang ito sa magasing Ermita, circa late 1970s, panahon ng pambansang bangungot na tinawag na martial law.

Bandang late ’60s ko pa yata sinulat ang orihinal na bersiyon ng tulang ito (binabangungot ako literally noong binata pa ako), pero alam kong panahon na ng martial law nang malathala ito, dahil natatandaan kong bago ko isinumite for publication ay idinagdag ko ang mga katagang “kalansay ng mariposa” at “ang iyong maharlikang kabulukan”—konting pitik sa Steel Butterfly at sa gerilya ng Maharlika unit.

Ipino-post ko ito ngayon dahil parang angkop ito ngayong panahon na naman ng pambansang bangungot.



BANGUNGOT

ni Jose F. Lacaba



Para akong
                   madalas mangyari ito
para akong nagigising sa gabi
at sa aking tabi
                        may nakaupo
walang inuupuan pero tuwid ang upo
tahimik nagbabantay
batang munti
                     nakabarong-Tagalog na puti
kalansay ng mariposa ang palamuti
hindi ko maaninag ang mukha
agiw ang anino sa mukha
                                        pero kilala ko
sa pangalan:
                    Kamatayan.
Ikaw ang nakaupo
walang kakibo-kibo
                               Kamatayan.
Bumubuka
                  ang aking bibig
walang tinig
hanging malamig ang umaalpas sa labi
halumigmig ang humahagod sa balahibo
hamog ang nanunuot sa balat
                                               bumibigat
ang aking mga buto
naninigas ang buo kong katawan
kailangang maigalaw
ko ang aking bisig
                             ang aking kamay kahit
hintuturo man lamang
                                   kailangang
maging tinig ang aking hininga
maging
             HIYAW!
kailangang magising ang mga kasambahay
mabulahaw ang mga kapitbahay
                                                   kailangang
maigalaw
               ko ang aking kamay kailangang
buksan ang
patay na ilaw
kung hindi
                ay hindi
                             na makagagalaw
ang anumang bahagi ng aking katawan
kailanman.
                  Kamatayan
nakaupo ka sa hininga
ko humihingal
                      ako bumabagal
ang agas ng hangin sa aking bibig
hinahadlangan ng bikig
                                    ang aking hininga
kailangang sumigaw kailangang
gumalaw
ang isa kong kamay kailangang
gumising bumangon kailangang
                    BUKSAN ANG ILAW!
                          kung hindi
ay tatayo ka
                     Kamatayan
bababa ang anino sa barong-Tagalog mong puti
babagsak ang liwanag sa manipis mong labi
lalapit ang iyong sampung daliri
                                                   hindi
na ako makagagalaw
                                   hindi
ko na mabubuksan ang ilaw hindi
na ako magigising
hindi ko na mapagmamasdan
ang iyong mukha
                            ang iyong mata
ang iyong maharlikang kabulukan
                                                    Kamatayan




Mula sa MGA KAGILA-GILALAS NA PAKIKIPAGSAPALARAN: MGA TULANG NAHALUNGKAT SA BUKBUKING BAUL (Kabbala, 1979; second edition: Office of Research and Publications, Ateneo de Manila, 1996).

Muling nalathala sa KUNG BAGA SA BIGAS: MGA PILING TULA (University of the Philippines Press, 2002; second printing, 2005).


Sunday, November 20, 2016

LITANYA NG DALITA

Nang ilibing nitong nakaraang Nobyembre 18 ang wax replica o anuman iyon sa Libingan ng mga Bayani at ni Marcos (LBM, sa madaling salita), may nakapagpaalala sa akin ng tulang ito.

Isa itong nirebisa at pinaikling bersiyon, isang halaw o adaptation, ng tula kong "In Memoriam," na naipost ko na nang dalawang beses sa kapetesapatalim blog (2009 at 2013). Dito sa "Litanya ng Dalita" ay tinanggal ko na ang unang dalawang bahagi ng orihinal na tula, na pinalitan ko ng mas maikling intro; at sa ikatlong bahagi naman ay pinalitan ko ang isang inuulit-ulit na linya: "Kaawaan, patawarin, Panginoon," na linyang hiniram ko sa isang orihinal na litanya na dinadasal sa mga burol noong araw, lalo na kung ang burol ay sa bahay ginagawa, sa halip na sa punerarya. Ang ipinalit kong linya: "Kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko."

Ginawa ko ang halaw na ito, kung hindi nagkakamali ang aking senior-citizen memory, para sa isang kongreso ng isang samahang manggagawa--Kilusang Mayo Uno yata. Binigkas at itinanghal ito ng isang cultural o theatrical group, baka ang grupo ni Behn Cervantes na nagpauso ng dula-tula.


-->

Litanya ng Dalita

Halaw sa “In Memoriam”


Tula ni JOSE F. LACABA


Sa tuwi-tuwina’y naririnig ko
sa maputik na landas at mabuway na andamyo
ang mga tinig na lipos ng hinagpis at galit,
mga tinig na hinuhugot sa baradong lalamunan,
mga tinig na nagpupumiglas sa nagsisikip na dibdib,
itinataghoy ang litanya ng dalita
sa isang panahon ng ligalig:

Alang-alang sa masaganang dugo
na bumulwak sa batok na pinasok ng punglo,
kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko,
ang mga berdugo at naghahari-harian?

Alang-alang sa sampal,
suntok, dagok, kulata, pangunguryente ng bayag,
kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko,
ang mga berdugo at naghahari-harian?

Alang-alang sa masakit na hampas
ng batuta sa likod at ng tubo sa balakang,
kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko,
ang mga berdugo at naghahari-harian?

Alang-alang sa alambreng tinik
na iginapos nang mahigpit sa tuhod at hita,
kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko,
ang mga berdugo at naghahari-harian?

Alang-alang sa pagkaladkad sa lansangan
ng bangkay na inihulog nang walang kabaong sa hukay,
kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko,
ang mga berdugo at naghahari-harian?

Alang-alang sa nagitlang mukha
ng buntis na tinadtad ng bala ang tiyan,
kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko,
ang mga berdugo at naghahari-harian?

Alang-alang sa damit na natigmak ng dugo
at pinaknit sa katawan ng ginahasang puri,
kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko,
ang mga berdugo at naghahari-harian?

Alang-alang sa nilalangaw na katawan
at pugot na ulong itinulos sa libis ng nayon,
kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko,
ang mga berdugo at naghahari-harian?

Alang-alang sa mga kamay na pinutol
para hindi na kailanman makapagpaawit ng gitara,
kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko,
ang mga berdugo at naghahari-harian?

Alang-alang sa tagilirang binuksan
at pinagpasakan ng utak mula sa biniyak na bungo,
kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko,
ang mga berdugo at naghahari-harian?

Sa panahon ng paggawad na katarungan,
sa panahon ng paniningil ng utang,
kaaawaan ba o patatawarin, bayan ko,
ang mga berdugo at naghahari-harian?

Thursday, June 16, 2016

SA ALAALA NI MUHAMMAD ALI

Sinulat ko ang tulang ito noon pang 2008, para sana sa isang book project na binabalak ng kaibigang sportswriter na si Al Mendoza. Sa kasamaang-palad, hindi natuloy ang book project, at hindi na nailathala ang tulang ito.

Naalaala ko ang tula nang pumanaw si Muhammad Ali, kaya naisipan kong ipost dito sa aking blog na matagal ko nang napapabayaan.

Ali, Aling Bumabanat


Ni Jose F. Lacaba


Parang paruparong lumulutang,
parang putakting nangangagat,
dumapo siya sa ating kamalayan
para patunayang maaaring maging maringal,
maging maliksi, kahit ang higanteng hebigat.

Kahit akong walang kamuwang-muwang
sa sining at siyensiya ng suntukan
ay natigagal sa kanyang ipinamalas
sa mga kalabang minalas
na mapatapat sa kanyang kagila-gilalas na gilas:

ang parang paruparong paglutang,
ang parang putakting pangangagat,
ang parang gerilyang pagpapapasok sa kaaway
hanggang sa ito’y mapagod at mangalay,
at pagkatapos, ang pamatay na bigwas.

Ali, Hard-Hitting Ali

By Jose F. Lacaba
(Translated from the Tagalog by the author)

Floating like a butterfly,
stinging like a bee,
he alighted on our consciousness
to prove that even a heavy-footed giant
can be splendid, can be swift.

Even I who know absolutely nothing
about the art and science of fist-fighting
was stunned by what he showed
against foes who had the misfortune
of coming up against his amazing grace:

the butterfly-like floating,
the bee-like stinging,
the guerrilla style of luring the enemy in deep
until it tires and weakens,
and then, delivering the deadly blow.